«7-20-25»: Баспана қандай жағдайда несиеге берілмейді?

22.10.2018
Қаралды: 150

Елбасы Н.Назарбаевтың жариялаған бес әлеуметтік бастамасының бірінде еліміздегі әрбір отбасыға баспана алуға берілетін мүмкіндік туралы айтылған болатын. Соған сәйкес, «7-20-25» бағдарламасы ұсынылған. Ол көп адамның баспаналы болуға деген үмітін оятқан еді. Осыған орай редакциямызға хабарласып, оның ережелері жөнінде жазуымызды өтінушілер бар. Сондықтан газетіміздің өткен нөмірлерінің бірінде  банк маманымен болған сұхбатты жариялағанбыз. Дегенмен редакциямызға хабарласушылардың сөзіне қарағанда, аталған бағдарлама бойынша қажетті құжаттар өткізу кезінде түрлі кедергілерге кезігіп жатқандар да жоқ емес екен. Сондай жандардың сұрақтарын біз «Центр Кредит» банкі филиалы жекелеп несие беру офисінің басқарушысы Дамир Ақынбековке жеткізген едік.

 

– Дамир Холматұлы, көп адамдардың «7-20-25» бағдарламасы бойынша тұрғын үй қандай жағдайда несиеге берілмейтінін  білгісі келеді. Осы жөнінде түсіндіріп өтіңізші.

 

– Егер өтініш берушінің несие тарихы тым нашар болса, ондай кезде несие берілмейтіні рас. Дегенмен біз өтініш беруші әр адамды жеке-жеке қарастырамыз. Несие алып жүрген адамның төлем уақыты кешіктірілген жайттар орын алған болса, оның себебін анықтауға тырысамыз. Себебі адамның басынан түрлі жағдайлар өтуі мүмкін ғой. Бәлкім сол кезде жұмыстан шығып қалды ма, мүмкін ауырып қалған болар немесе туысы қайтыс болған шығар дегендей. Бірақ қазір барлық нәрсе қағазға тіркелетін заман болғандықтан, ол да құжатпен дәлел­денуі тиіс. Мысалы, ауырғандар сол мезгілде ем қабылдағаны туралы анықтама, айырылысып кеткендер болса, ажырасқандығы туралы құжатты әкелуі керек.

 

Сонымен қатар, банк саласында «кредит төлеуден шаршау» («кредитная усталость») деген ұғым да бар. Ол бірінші жылдары көрінбейді. Бастапқы айларда дәл уақытында төлем жасап жүрген адам біраз уақыт өткен соң ұдайы төлем жасаудан шаршай бастайды, оған жеңіл қарауға көшеді. Сөйтіп төлем тоқтап қалуы да мүмкін. Сондай түрлі мәселелер туындаған кезде кредиттік комитет арқылы талқыланып, шешім шығарылады. Негізі несие тарихын бұзбаған жақсы. Өйткені ол міндетті түрде қаралады.

 

Өтініш берушінің бұған дейінгі алынған несиелерінің төлем уақытын аз күнге өткізіп алғандығы өтінішті мақұлдау кезінде қаншалықты ескеріледі?

 

– Төлем уақыты бірнеше күнге ғана кешіктірілген болса, банк оған қарамайды. «Он күнге кешіктіңіз, сіздің өтінішіңіз мақұлданбайды» деген әңгіме жоқ. Егер арада екі ай өтіп кетіп, оның себебін «төлегім келмеді» деп түсіндірсе, әрине, ондай адамның өтінішінен біз де бас тартамыз. Өйткені мұндай іс-әрекет банк­ке шығын әкеледі. Несие төленбей қалған жағдайда банк борышкерді үш айдан соң сотқа бере алады. Сот шешім шығарғаннан кейін іс сот орындаушыларының қолына өтеді. Ары қарай мәселе солардың жұмысына қарай жүйесін табады.

 

– Несие алушы қай кезде «қара тізімге» ілігеді?

 

– Негізі бізде «қара тізім» деген нақ­ты ұғым жоқ. Ондай тізімге енгендер деп әдетте төлем уақытын көп кешік­тір­гендерді айтып жатады. Дегенмен, бас­қа банкте қалай екенін білмеймін, бірақ біздің банкте ертеңгі күні өзімізде мәселе туындамауы үшін әр адамның кірісін ғана емес, жағдайын да жекелеп қарас­тырамыз. Сондықтан «қара тізім» туралы қатып қалған ештеңе жоқ.

 

– Төленбей қалған жағдайда кепіл болған адам көмекке келетін болар?

 

– Қазір біздің талаптарға аздап өзгеріс енгізілді. Несиеге кепіл оны алушының күйеуі немесе әйелі ғана бола алады, басқа адамдарға рұқсат жоқ. Өйткені қандай жағдай болмасын бір жанұя болған соң олар қарызды бірігіп төлей береді. Кепіл болушы адам төлем жүргізілмеген жағдайда несие алушының банк алдындағы барлық міндеттерін өз мойнына алады. Ал біреуге ағасы, әпкесі, жездесі секілді басқа адамдар кепіл бол­ғанымен жеме-жемге келгенде олар төлегілері келмейді. Ағайын арасында дау-жанжал осыдан да туындауы мүмкін. 

 

– Ал егер несие алушы жал­ғызбасты болса ше?

 

– Ондай кезде жалғыз өзінің кірісін есептейміз. Кірісі жетіп жатса, өтініші мақұлданады, жетпесе, онда несие берілмейді. Себебі төлейтін адам – оның өзі ғана. Өзі төлемесе, басқа туыстары төлемейтіні белгілі жайт. 

 

– «7-20-25» бағдарламасының аясында әзірге төлемақыны кешіктіру мәселесі туындай қоймаған болар?

 

– Иә. Себебі бұл бағдарламаның жүзеге асып жатқанына небәрі бірнеше айдың ғана жүзі болды. Қазіргі таңда өтініш саны да көбеюде. Жарнама жақсы жүріп жатыр. Ол туралы қаладағы билбордтарға да ілінді. Келушілерге фронт-офисте банк тарапынан түсіндіру жұмыстары жүргізіліп, қажетті кеңестер да берілуде. Жалпы, адамдарға ақпарат алуға барлық мүмкіндіктер жасал­ған.

 

– Ипотекаға тек бірінші деңгейлі тұрғын үйлер ғана ипотекаға берілуінің себебі неде?

 

– Ол заңды банктер ойлап тапқан жоқ. Бірақ болашақта екінші деңгейлі тұрғын үйлер де қатарға қосылуы мүмкін. Бұл – әр қазақстандықтың өз баспанасы болсын деген мақсатпен іске қосылған бағдарлама. Тек бірінші деңгейлі тұрғын үйлердің ипотекаға берілуі елі­міздің экономикасын алға бастырту мақсатында қолға алынды деп ойлаймын. Құрылыс компаниялары тарапынан неғұрлым көбірек үй салынып жатса, соғұрлым көбірек адамдар жұмыс­қа тартылады. Ол еліміздің экономикасы үшін де тиімді. Егер тек  екінші деңгейлі үйлер ипотека арқылы сатылатын болса, онда ортадағы делдалдар ғана пайда көрген болар еді.

 

– Түркістан облысы бойынша құрылысы біткен, дайын үйлер бар ма?

 

– Оңтүстік өңір бойынша құрылысы біткен және әлі соғылып жатқан үйлер әзірге тек Шымкент қаласында ғана. Ал облыс аумағы бойынша үйлердің құрылыс жұмыстары енді басталады. Мұнда айта кететін бір нәрсе, сіз қай қалада болмаңыз, бірінші деңгейлі үйді Қазақстанның кез келген өңірінен ала аласыз. Бізде Астана, Алматы, Ақтау қалаларынан алып жатқандар бар. Яғни Шымкенттің тұрғыны Шымкенттен ғана үй ала алады деген шарт жоқ.

 

Дегенмен «7-20-25» бағдарламасы бойынша өтініш бергендердің барлығы үйге қол жеткізе алмай жатыр. Алғашқы жарнаның өзі адамдарға ауырлық туғызып жатқан сияқты.

 

– Егер сіз 7 миллион теңгеге бір бөлмелі пәтер алатын болсаңыз, алғаш­қы жарна шамамен 1,5 миллион теңгені құрайды делік. Ондай соманы жинауға болады деп ойлаймын.  Аз уақытта қалай жинаймын дейтіндей бұл бір жылдық немесе бір айлық бағдарлама емес, келесі жылы да, арғы жылы да жүзеге аса береді. Қазірден  жинай бастаған адамға алғашқы жарнаны шығару үшін жылдар бойы күту қажет емес. Бұрынғы бағдарламалармен бастапқы жарна 30 – 50 пайызды құрайтын, ал оны жинау ұзақ әрі қиындау болар еді. Меніңше, адам үй алуға ниеттеніп, ақша жағынан аздап үнемдесе, бұл айтарлықтай мәселе емес.

 

– «7-20-25» бағдарламасы бо­йынша неге жеті банк қана өтініш қабылдай алады?

 

– Әр банк жекеменшік болғандықтан өз ынтасын өзі көрсетеді. Бұл – банк­тердің өз тарапынан болатын сұраныс, қандай бағдарламамен жұмыс істегісі келеді, сол бойынша несие бере береді.

 

– Банк несие беру кезінде бала санына да қарайды, бала санының көптігіне қарай шығынды да көбейтіп есептейді. Осындай кезде көп балалы жандардың өтінішінен банк тарапынан бас тартулар орын ала ма?

 

– Шығынды есептейтініміз рас. Дегенмен ондай адамдар үшін әкімшілік тарапынан қолдау көре отырып, үй кезегінде тұру арқылы баспана ала алатын арнайы бағдарламалар бар. Ал банк­ке бүгін несие алса, ертең төлей алатын адам керек.  

 

Құжат рәсімдеу барысында несие алушы өз туыстарының, жақындарының, достарының телефон нөмірін көрсететіні белгілі. Тексеру кезінде сол нөмірлер жауап бермесе, клиент мақұлдау мүмкіндігінен айырылуы мүмкін бе?

 

– Жалпы, клиент көрсеткен телефон нөмірлерінің иесімен мүлдем хабарласа алмаған жағдайлар бізде орын алған емес. Ондай болған жағдайда да несие беруден бас тартамыз деп айта алмаймыз. Өйткені біреуі тұтқаны көтермесе, екіншісі көтеруі мүмкін. Жұмыс орнына хабарласамыз және зейнетақы аударымдары бойынша да міндетті түрде тек­серіледі.

 

– Несие келісім-шартын көпшілігіміз бастан-аяқ оқымаймыз. Сол ұзын-сонар мәтінде негізінен не көр­сетілетінін қысқаша айтып кетіңізші.

 

– Негізі келісім-шартты оқыған дұрыс. Онда мүліктің сипаттамасы, ақша қайтарылмаған кезде банк тарапынан болатын іс-әрекеттер, банктің және клиенттің құқықтары, өсімақы, айыппұлдар туралы жазылады. Ондағының бәрін бастан-аяқ түсіндіріп беру үшін біраз уақыт керек. Бірақ банк тарапынан қысым тудыратындай ештеңе жоқ. Бастысы, төлем­ақы дәл уақытында төленіп тұрса бол­ғаны. Басқа нәрсенің қажеті де жоқ. Банк үшін мәселе туғызатын клиенттермен жұмыс істеген тиімсіз.

 

25 жылдың ішінде үйдің бағасына, ақшаның құнына байланысты өзгерістер пайда бола қалған жағдайда аталған бағдарлама бо­йынша үй алған адамдарға ол әсерін тигізе ме?

 

Қандай өзгеріс болмасын 25 жыл бойы несиенің пайыздық мөлшерлемесі де, уақыты да, ай сайынғы төлемі де өзгермейді. Бұрын, шамамен 2005-жылдарға дейінгі кезеңде болуы керек, доллардың өсуіне байланысты өтемақы пайызы да көбейетін. Қазір ондай жоқ. Соған сәйкес, «бүгін көп төлеуің, ертең аз төлеуің мүмкін» деген сөздің болуы да мүмкін емес.

 

– Сізге рахмет, оқырмандарымыз өз сауалдарына тұщымды жауап алды ғой деп ойлаймыз.

 

Сұхбаттасқан - М. ЫБЫРАЙ.

 

Мақаланы көшіргенде Zamana.kz сайтына сілтеме көрсету міндетті!

 

 

 

Пікір қалдыру

1000 символ