Кеңестөбедегі керемет үңгір. "Ақмешіт әулие" атанған бұл жерге келіп зиярат етушілер өте көп

01.06.2009 14:28

Бәйдібек ауданындағы Кеңестөбе ауылынан бірнеше шақырым жерде «Ақмешіт әулие» жерасты мешіті бар. Жаз шыға осы киелі мекенге зиярат етіп келетіндер

қатары көбейе түседі. Жақында біз де сол жаққа барып, тылсым сырға тұнып тұрған қасиетті үңгірдің кереметін көріп қайттық.

Жерасты мешітінің шырақшысы Асқар Рүстембекұлы (суретте) киелі мекеннің басына 1997 жылы ғана зиярат етушілер түнейтін шағын баспана салынғанын айтады. «1992 жылы ұлым Нұрғалиға әруақтар аян беріп, соның айтуымен үңгірдің ішіндегі Сүлеймен пайғамбардың анасы жерленген тұсқа сағана тұрғыздық, – дейді шырақшы. – Соғыстан кейінгі жылдары әкем мені осы араға есегіне мінгестіріп жиі алып келетін. Бір келгенімізде оның: «Балам, бұл үңгірдің кіреберіс аузы бойтұмарға ұқсауы тегін емес. Ол перзент сұрағандарға – перзент, шаршап келген адамға дем беретін, шын ниеттеніп келгендердің ниетін қабыл ететін киелі жер», – деп айтқаны бар еді. Ол кісі дұрыс айтқан екен. Осы уақытқа дейін бір перзентке зар болып жүргендердің осында келіп, зиярат жасап, түнеп кеткеннен кейін көп ұзамай тілегі қабыл болғандарын көп кездестірдім. Тіпті басқа діндегі адамдар да жиі келіп зиярат жасап тұрады».

Аңыздарда Түркістан, Арыстанбаб, тіпті сонау Қызылордадағы Бекет ата мешітінен шыққан жерасты жолдарының осы үңгірге келіп тоғысатыны жайлы айтылады. Сол жерасты жолдарын Асекеңнің ұлы Нұрғали бес жыл бойы іздепті. Үңгірдің маңынан жобалап тауып, тасты қашап жүріп ақыры әлгіндей жолдың бірінің үстінен түскен екен. Ол кісі ол жолдардың кеңдігі екі ат қатар сиып кетердей болғанын айтады.

«Ақмешіт әулие» үңгірін бір заманда алып айдаһар мен дию мекен еткендігі де бізге жеткен тағы бір аңызда айтылады. Тіпті тасқа таңба болып басылып қалған сол айдаһардың кірген-шыққандағы іздері де осы уақытқа дейін сақталған.

Сол заманда осы өңірдегі ел жиналып Ақмолда деген ілімі күшті молдаға айдаһар мен диюды дұғамен байлап тастауды өтінеді. Сонда Ақмолда: «Оларды байлау қолымнан келеді-ау. Бірақ одан кейін мен бұл өмірден ұрпақсыз өтемін», – деп алдында келіспеген екен. Бірақ ойланып-толғанып, елінің амандығы үшін олардың тілегін орындауға бел буыпты. Ал өмірден өтерінде ел-жұртына көз жұмған соң денесін сол үңгірдің ішіне жерлеуді айтып кеткен екен. Жерасты мешітіне түскен жердегі айналасы талдармен көмкерілген үлкен оба сол кісінің жатқан жері деседі.

«50-ші жылдары Ақмолда әулиенің бейітін өзім де көргенмін. Кейіннен жоғарыдан тастар құлап, бейіт маңы кішігірім төбеге айналды. Ал 2006 жылы Алматы қаласында тұратын Ермек Мырзагелді деген жігіт осы атаның аян бергенін айтып, үңгірдің аузына арнайы құлпытас әкеліп орнатты», – дейді шырақшы.

Тереңдігі – 30, табанынан төбесіне дейінгі биіктігі шамамен 35 метр келетін үңгір осыдан 60 жылдай уақыт бұрын қазіргіден әлдеқайда биік әрі кең болған көрінеді. Асекеңнің айтуына қарағанда, сол кездері үңгірдің ұзындығы 200 метрден астам болса, бүгінде ол 170 метрге дейін қысқарған. Ал ені 60 метр болса, қазір 50 метрдей болып қалыпты. Оның себебін Асқар шырақшы таудың жылдан-жылға шөгіп бара жатқандығымен түсіндіреді. «Бір кездері адамның қолы жетпейтін қабырғадағы тастарға қазір маңдайымыз тиеді, – дейді ол кісі. – Тіпті жерасты жолдарының қақпасы да жерге шөгіп жоқ болып кеткен.

50-ші жылдары әкем мені осында ертіп әкеліп, сол қақпалардың тұсын көрсететін. Бір қақпаның тұсына келгенде ол кісі әлгі қақпадан Ақмолда әулиенің өзі ақ түйесімен кіріп-шығып жүретін болғанын айтқан еді. Ал екі-үш ат еркін сиып кететін үлкен жерасты жолдарының қақпасы да соның қасында болыпты. Сол қақпаларды ашып-жауып тұратын кілт тұрған тұсқа адамдар күні бүгінге дейін құран оқып, тиын тастап кетеді».

Жерасты үңгір-мешітінің оң жақ қабырғасында жоғары қарай қиғаштай салынған, ұзындығы 7-8 метрдей жырық бар. Сонымен еңбектей шыққан адам әлгі жырықтың басындағы жүрелеп отырғанда еркін сиып кететін ойыққа отырып, Алладан тілек тілейді екен. Шаршап келген адам соған көтеріліп түскеннен кейін өзін жеңіл сезініп, сергіп қалады. Одан әріде Қыдыр бабаның табаны тиіп, отырған орны бар тепкішек тастар бар. Ал жерасты мешітінің ең төрдегі мүйісінде Сүлеймен пайғамбардың анасы жерленген киелі орын бар екен. Айналасын ұсақ тастармен қоршап қойған жерге намаз оқитын арнайы тапшан да қойылған. Аңыз бойынша, Сүлеймен пайғамбар анасының мәйітін адам мен ат баспасын деп сонда жерлеген көрінеді. Бір кездері әжептеуір төбе болып тұрған обаның үстінен кейін үңгірдің алып қабырға-тасы құлап басып қалған екен. Сондай-ақ зиярат етіп келушілердің біріне аян арқылы пайғамбардың анасының сандығы болғаны білдіріліпті. Сол кісілер шағын сандықшаны жасап әкеліп, ана бейітінің үстіңгі жағына іліп кеткен. Ал әлгі тапшанда бейсенбі, жұма күндері зиярат етіп келгендер намаз оқиды.

«Ерте заманда Ақмолда әулие де, сахабалар да осы үңгірге жиналып намаз оқитын болған, – дейді Асқар Рүстембекұлы. – Сол кісінің қасында бір топ адамдармен бірге Сүлеймен пайғамбардың анасы жерленген тұста намаз оқып, әңгіме-дүкен құрып отырғаны менің де түсіме бір-екі кіргені бар».

«Ақмешіт әулие» үңгірінің тағы бір ерекшелігі, оның дәл жоғарғы тұсында үкінің ұясы бар екен. Сан ғасырлар бойы сол ұяны мекендеген үкілердің саңғырығы жиналып, әжептеуір төбеге айналған. Шырақшының айтуына қарағанда, сол жиналған төбеден алынған қидан соғыс кезінде де, одан кейін де оқ-дәрі жасалынған көрінеді.

Біз жерасты үңгір-мешітін аралап жүрген кезде ұлты кәріс бір топ адам келді. Солардың бірін сөзге тартқанымызда, өзін Наталья Ни деп таныстырған жас келіншек үңгір жайлы бес жыл бұрын естігенін, содан бері бір тылсым күштің өзін сол жерге тартып тұратынын айтты. «Мұнда келсем кәдімгідей жеңілденіп, өзімді сергек сезініп тұрамын. Тіпті жаңа қуат алып, қым-қуыт тірліктен бір сәт арылғандай боласың. Осы жерге келгенімде қазіргі дағдарыс кезіндегі күйзелістің ізі де қалмайды», – дейді ол.

Неше түрлі құстардың әсем үніне көмкерілген жерасты үңгір-мешітінің ішкі көрінісі адам қолмен жасай алмайтындай, таза табиғи сурет десе де болады. Оның құдіреттілігі де сонысында болса керек.

Т. ДОСЫМБАЕВ.