"Халықтар достығы" ауылында халықтың халі нашар

Мақтаарал ауданындағы «Халықтар достығы» ауылы тұрғындары редакциямызға қайта-қайта хабарласып, тұрмыс жағдайларының нашарлығын айтқан соң өткен аптада осы ауылға барып қайтқанбыз. Жоғарыдағыларға сөздерін өткізе алмаған тұрғындар ашулы. Олар өздерінің мұң-мұқтажын баспасөз арқылы көпшілікке жеткізгенді дұрыс көріпті.

Мектептің қос ғимаратының арасы төрт шақырым

Бұл ауылда Жеңістің елу жылдығы атындағы орта мектеп бар. Оның екі ғимаратының арасы төрт шақырымдай екен. Директоры ортада шапқылап жүріп шаршаса керек, қазір біреуіне анда-санда ғана барып хабар алып кететін көрінеді. Сондықтан тұрғындардың ауылға жаңа мектеп салып, оған басқа директор тағайындау керек деген пікірі басшылар назарынан тыс қалып келе жатыр екен.

«Бір мектептің екі ғимараты ауылдың әр шетіне орналасқанын осынша жасқа келгелі бірінші рет көріп отырмын, – дейді ауыл тұрғыны Оразгүл Балтаева (суретте). – Екеуі де ескі. Ал ауылдың мына шетіндегі үш жүз бала оқитын мектеп ғимараты бұрын тұрғын үй болған. Директор ана жақта болады. Өзім ата-аналар комитетінің төрайымы болсам да қыркүйек айынан бері директорды көргенім жоқ. Екі-үш рет мектеп басшысы қатысады деп жиналысқа шақырды, барсам, ол кісі жоқ болады. Орынбасарлары шақыра алмаймыз дейді. Сондықтан ауылға жаңа мектеп салып, оған басқа директор тағайындау керектігі жөнінде ауданға жазған арызымыз белгісіз себептермен созылып келеді. Әйпесе білім сапасы жақсы, грантқа түсетін оқушы көп. Тек мектептің техникалық базасын жаңарту керек. Ал мұғалімдер директорға қарсы ештеңе айта алмайды».

О.Балтаева айтқан сөздердің көбінің шындығына аталған мектепке барғанда көзіміз жетті. Директордың оқу ісі жөніндегі орынбасары өзінің басшысы болмаса ештеңе айта алмайтынын білдірді. Тіпті ол кісі бір топ ата-аналардың алдында өзінің фамилиясын да ұмытып қалғанын айтып жиылған жұртты таң-тамаша қалдырды. Бұдан кейін кейбір азаматтар сонда біздің баламызға кімдер білім беріп жүр деп таңданыс білдіріп жатты. Өз фамилиясын ұмытып қалатын адам қалай мектепте директордың орынбасары қызметін атқарып жүр?

Есек арбаның абыройы артып тұр

Әңгімемізге арқау болған ауылдағы екінші бір күрделі мәселе жол екен. Ауылдың ортасына тас төселмегендіктен жауын жауса, адам түгілі көліктердің жүруі қиын. Сондықтан жүргізушілер көліктерін ауылдың шетінде қалдырып, өздері үйлеріне жаяу баратындарын айтады.

«Біздің ауылға автобус немесе «Газель» қатынамайды, – дейді Садық Баршымбетов. – Сондықтан өз көлігіммен жолаушы тасимын. Жауын күндері ауыл ортасына бара алмаймыз. Ондай кезде сырттың таксистері үш жүз теңгелік жерге мың теңге алады. Әсіресе той мен құдайы беретін кезде қиын. Келген қонақтар машиналарын ауылдың шетіне қалдырады. Оны ауылдың жастары тонап кеткен кездері де бар. Әйтпесе күннің суықтығына қарамастан қасына біреуді қалдырып кетуге мәжбүр болады. Кейде есек арба алдыртып, заттарын соған салады».

Жалпы, бұл ауылда есек арбаның құны артып тұрған секілді.

Біз ауыл әкімі Дінмұхамед Колхозовпен хабарластық.

«Екі ауыл арасында үш шақырымдай жердің жолын жөндеуге ұсыныс бердік, – деді ол кісі. – Қалғанын бөлінген қаржыға байланысты жоғары жақ шешеді. Біздің ауылдың тұрғындары су мәселесін де жиі айтып жүр. Ауылда бір көшемен мектепке дейін су тартылған, бірақ жұмыс сапасыз жүргізілгендіктен мен оны қабылдамай тастадым. Енді жоғарғы жаққа бір су ұңғысын орнату керек, сонда ауыз су мәселесін де шешеміз. Тұрғындар каналды тазаласа ағын суды да молынан алып, бақшаларын жайқалтып қояды. Тек өздері ұйымшылдық танытуы тиіс».

Бірақ ауыл әкімінің бұл айтқандарымен тұрғындар келіспейді.

Әкімдерін әлі бір көрмепті

«Біз әкімнің сөзіне сенбейміз, – дейді Батыр ана Роза Базарымбетова (суретте). – Сөзіне сенбек былай тұрсын, оның өзін танымаймыз да. Өзін танымаған соң атын қайдан білейік? Жалпы, бізге әкім тұрақтамайды. Біреу келіпті, барып танысайық деп жүргенде оның кетіп қалғанын естиміз. Барлығы сырттан келген соң халыққа қайдан жаны ашысын? Әкімді қызметтен кетсе де сол ауылда тұра беретін азаматтардан тағайындау керек қой.

Шынын айтсам, ауылда ауыз су да, ағын су да жоқ. Осында екі жүзден аса отбасы бар. Барлығымыз орталықта орналасқан бір «кашкіден» су аламыз. Басқа жерлер дамыса, дамып, өркендеп жатқан шығар, ал бізде барлығы бұрынғысынша. Әйелдер иін ағашпен су тасиды. Қазіргі уақытта бұлай істейміз деп айтудың өзі ұят екен».

Бұрын бұл ауылда кез келгеннің ауласында бау-бақша жайқалып тұрыпты. Соны көксегендер келмеске кеткен КСРО дәуірі қайта орнаса дұрыс болар еді дегенді жасырмайды. «Тәуелсіздіктің жиырма жылдығын тойладық, – дейді Оразгүл Балтаева. – Мен кейде біздің ауыл үшін сол тәуелсіздіктің бергенінен алғаны көп пе деп ойланамын. Олай дейтінім, КСРО кезінде бізде жол жақсы болатын. Қонақүй жұмыс істейтін. Егіннен өнім алып, оны базарда сататынбыз. Ауыз су үйімізге дейін келетін. Тәуелсіздік алған соң не болды? Бұрынғы жақсыларымыздың барлығынан айырылдық.

Былтыр бір гектар жерге мақта еккенбіз. Су болмай, бірінші еккеніміз қурап кетті. Екіншісін әзер теріп алдық. Үшіншісін тағы жинай алмадық. Мұндайды басынан өткерген бір мен емес, бүкіл ауылдың жағдайы осы. Су сұрасаң, әкімдер канал тазала дейді, су жоқ болса каналда тазалап неге керек? Бәрібір ол көміліп қалады».

«Халықтар достығы» ауылында басқа мемлекеттен келген оралмандар да көп екен. Солардың бірі Майра Батырбекова (суретте): «Біз елім-жерім деп Өзбекстаннан көшіп келдік. Ол жақта ағын су есіктің алдынан өтіп жататын, газымыз бар еді, жолымыз да жақсы болатын. Солардың барлығына қолымызды бір-ақ сілтедік. Енді, міне, ауламызды жантақ басқан жерде отырмыз. Ал жантақ су болмаса да шыға береді».

Біз бұдан кейін Мақтаарал ауданының әкімі Серік Тұрбековпен хабарластық.

«Ол мәселенің барлығынан хабарым бар, – деді аудан әкімі. – Тұрғындар келген. Алдағы уақытта да қабылдап, шағымдарын тыңдауға дайынмын. Мен ол кісілерге барлық проблеманың бірден шешілмейтінін түсіндіргім келеді. Ауданда 122 мектеп бар. Оның барлығы жыл сайын жөндеуден өтеді. Биыл 14 мектеп салынады, бірақ «Жеңістің елу жылдығы» мектебі олардың ішінде жоқ. Дегенмен алдағы уақытта ол ауылдың су, жол, мектеп мәселесі шешіледі. Жалпы, егістік суы жетерлік».

«Халықтар достығы» ауылының тұрғындары аудан әкімінің бұл сөзіне де сенімсіздікпен қарайды. Тіпті он баланың анасы Тойдық Ахметова: «Мен әкімдердің сөзіне тойып болдым, олар өтірік айта береді», – дегенді айтып қалды. Қысқасы, бұл ауылдың тұрғындары өздері көтерген мәселені аяқсыз қалдырғылары жоқ. Тіпті айтқандарын тыңдайтын адам болмаса, бірнеше Батыр ананың көктем шыға аштық жариялау да ойларында бар. Олардың талабы – ауылдың жолын жөндеп, мектеп салдыру ғана емес, су мәселесін де шешу.

...Батыр аналарға аштық жариялатып қойғаны мақтааралдықтардың елдігіне сын болатын шығар-ау...

Ұ. ҮМБЕТ.