Таяуда еліміздің құқық қорғаушылары  Қазақстандағы қылмыс әлеміне өз ықпалдарын орнату мақсатында Алматыға келген бірнеше «заңды ұрыларды» қолға тү­сіргені туралы мәлімдеген болатын. «Ворлардың» барлығы да Ресей мен Грузиядан келген екен. Алматы мен Алматы облысында бірқатар жиындар өткізбек болған оларды тұтқындау арқылы құқық қорғаушылар бірнеше «тапсырыстың», яғни кісі өлті­рудің алдын алған. Сонымен қатар қыл­мыстық топтар арасында ықпал жүргізу аумағы үшін болуы мүмкін «разборкалардың» да жолын кескені туралы айтылады.

Дей тұрғанмен таяуда ішкі істер ми­нистрлігінің кейбір жауапты қызметкер­лері аузынан республикамызда  қыл­мыстық ахуалдың өршіп кетуі мүмкін екендігі туралы да айтылып қалды. Елі­мізде жұмыссыз­дықтың белең алуына байланысты қылмыстың арта түсуі ықтимал көрінеді. Әсіресе бұл Орта Азия ау­мағының мә­дени және қаржы орталығы саналатын Алматыда орын алуы мүмкін. Өйткені Алматыда жұмысын жүргізіп жат­қан отандық кәсіпкерлер көп, ақша да мол. Қала қылмыс әлемін осынысымен қызықтырады. Онда 90-шы жылдардағы дағдарыс кезінде туындап, қалыптасып қалған қылмыстық орта бар.

Таяуда интернетте Алматыда және Оңтүстік облыстарда бұрынғы-соңғы осындай ұйымдасқан қылмыстық ұйымдар туралы мәліметтер жарияланды (Ол жайлы біз «Заңнамада» жаз­ған болатынбыз). Олар туралы Алматы қалалық ішкі істер басқармасының бұ­рынғы қызметкері әңгімелеп беріпті. Оның айтуына қарағанда, 90-шы жылдардың басында Алматыға жан-жақтан қылмыстық топтар жинала бастаған. Сөйтіп ондағы ұйымдасқан қылмыстық топтардың жалпы саны 100-ден асып кеткен көрінеді. Олар негізінен туыстық және жерлестік ерекшеліктеріне қарай құрылған. Басым бөлігі Шымкенттен, Тараздан, Қызылорда мен Талдықорғаннан, Өскемен мен Семейден болған.

Мысалы, «Четыре брата» аталатын ұйымдасқан қылмыстық топ қатарына адамды еліміздің оңтүстік облыстарынан, Алматы малдәрігерлік институтының студенттерінен тартса, «Рыжий Алмаздың» басшысы Алмаз Нәсенов (1998 жылы Испанияда, Барселона тү­бін­дегі виллада қастандықпен атып өл­тірілген) шығыс аумақтан келгендерді жиған. Ал «Атаба» тобына оңтүстіктен де, шығыстан да мүше болғандар бар.

«Четыре брата» ұйымдасқан қыл­мыстық тобында 100-ге жуық адам бар. Бұл топ қазір «Айшуақ – Жантүгел» деп аталады. Бұрынғы ішкі істер басқар­масы қызметкерінің сөзіне қарағанда,олар ТМД елдеріндегі, әсіресе Ресейдегі қылмыс әлемімен байланыста, Түркия, Болгария, Біріккен Араб Әмірліктері елдерін­дегі қылмыстық топтармен де байланыс ұстайды. Есірткі, жанар-жағармай, ойын-сауық және сауда бизнесін қадағалайды, автотұрақтарды бақылайды. Қа­зақстан – Қытай арасындағы контрабандалық тауар айналымын, астық пен жұмыртқа өндірісін, теміржол тасымалын назарда ұстайды.

«Рыжий Алмазда» 80 шақты адам бар. Ол автосалондар жүйесін, көтерме сауда базарын, бензин саудасымен айналысатын әйгілі компания, Маңғыстау облысындағы бірнеше мұнай скважиналарын, ойын-сауық және шоу-бизнес нысандарын «крышевать» етеді.

«Атабаға» 40 шақты адам мүше. Басшылары 2006 жылы полициямен қақтығыста қаза болған. Бұл топ арақ-шарап бизнесіне, «Құлагер» базарына, Қазақстан – Қытай шекарасы аумағындағы саудаға қадағалау орнатуды көздейді.

«Адай» ұйымдасқан қылмыстық тобы «Атабамен», «Четыре брата», «Вайнах», «Махновцы» ұйымдасқан қылмыстық топтарымен достық қатынаста. Араларында «разборкалар» да болған. Бұл топ «Көкбазарды», «Алматы – Мәскеу» жолындағы жүк тасымалын, көтерме сауда базарын қадағалаған. Қазақстан – Қытай шекарасы арқылы өтетін контрабандалық тауарлар саудасын, Қарағанды облысындағы көмір бизнесін басқа топтармен бөлісе отырып қадағалайды.

Қылмыстық әлемде «Махара – Чива­нин»­ деген топ бар көрінеді. Онда 45 адам бар. Оларды армрестлингтен әлем чемпионы Вячеслав Чиванин мен оның досы Махара басқарған. Чиванинді 2001 жылы біреулер өлтіріп кетті. Бұл топ ескі автокөліктер және қосалқы бөлшектер саудасын қадағалаған, алаяқтықпен айналысқан.

Бұлардан бөлек жеті ұсақ топтардан құралған үш этникалық, яғни ұлттық ерек­ше­лігіне орай ұйымдасқан топ бар. Олар қаржы саласындағы, ақшаны заңдас­тыру бағытындағы істермен, алаяқтықпен, кепілге адам алу, көлік ұрлап сату, қару тасымалымен айналысады. Сондай-ақ олар кейбір мұнай өндіруші кәсіп­орындардың жұмысын және еліміздің солтүстік, орталық облыстарындағы ас­тық саудасын қадағалайды.

«Киса» тобының құрамында 25 адам бар. Басшысы Қазақстандағы ірі құ­рылыс компанияларының бірін бас­қар­ған, Алматыдағы шоу-бизнес пен шығыс жекпе-жегіне үйрететін залдарды бақы­лауда ұстаған.

«Рыбачинские» тобында 90-жылдары 30 адам болыпты. Туристік агенттіктер жүйесін, Шығыс Қазақстандағы балық саудасын, Алакөл көлі аумағын, ішінара Қазақстан – Қытай шекарасы аумағын бақылауда ұстайды. Қара және түсті металл саудасымен айналысады.

Осы «Рыбачинские» тобының соңғы кездері белсенді қимылдай бастағаны туралы айтылады. Олар таяуда «Алматы – Үрімші» бағытындағы жолды бақылайтын үш топты өз аумағынан ығыстыра бастаған. Осыған байланысты «раз­борка» кезінде қарсыластарының үш адамын­ өлтіріп кеткен. Осыдан кейін олар Қорғасқа шығатын жолды ба­қылауға алып, Қапшағайдағы ойын автоматтары залдарын өздеріне қарат­қан. Сөйтіп Алматыдағы ойын-сауық орталықтарына ауыз сала бастапты. Қазір олар «Айшуақ – Жантүгел» («Четыре брата») тобымен текетіресуде деседі.

Ағайынды екі жігіт басқаратын «Ягуаровские» тобында 25 адам бар. Олар «өз» кәсіпкерлерін және шоу-бизнестің бір бөлігін бақылауда ұстайды.

Алматыдағы Саин көшесі бойындағы «түнгі көбелектер» жұмысын қадағалайтын топ 40 адамнан тұратын «Устькаман – Семск» деп аталатын көрінеді.

«Сайгаки» тобы қарақшылық шабуыл­ және тонаумен айналысқан.

«Депутатский корпус» тобында 35 адам бар. «Чемпион» деген лақап аты бар адам басқарған. Бокс және кү­рес залдарын, спорттық іс-шараларды, сонымен қатар ішінара Қазақстан – Қы­тай шекарасындағы тауарлар контрабандасына ба­қылау жүргіз­ген.

«Қырықбаевтар» тобында 30 шақты адам бар. Жамбыл облысы аумағын, Қазақ – Қырғыз шекарасын, Тараздағы қонақүй және ойын бизнесін, есірткі тасымалын бақылауда ұстаған.

«Заводские» тобы. Құрамында 20-ға тарта адамы бар бұл топ Жамбыл облысы аумағын, «Қордай» кеден бекетін, ойын бизнесін, есірткі тасымалын бақылауда ұс­таған. Тараздағы бірнеше зауыттарды «крышевать» еткен. «Қы­рықбаевтармен» жауласқан.

Бұлардан бөлек КСРО кезінен келе жатқан Леха Маймыш, Серік-Голова, Абрам­ атты «ворлардың» басқаруында­ғы қоғамдасқан қылмыстық топтар бар.

Қазір Павлодар түрмесінде отырған Леха Маймыш Қазақстандағы ең ық­палды «вор» саналады. Барнаул, Челябинск, Санкт-Петербург, Тюмень, Қа­зан қалала­рындағы «ворлармен» тығыз байланыста. Қазақстандағы барлық ең­бекпен түзеу мекеме­лері оның ықпалында, тіпті түрме­дегі «положе­нец­тердің» өзі соның айтуымен тағайындалатын көрі­не­ді. «Общактың» қаржысын да сол бөледі деседі. Ол Ауғанстан – Қырғызстан – Оңтүстік Қазақстан облысы – Орал – Сібір бағытында есірт­кі тасы­малын жол­ға қойған көрінеді. Ресейден жет­кізілетін мұ­найға, Қазақстанның агроөнеркәсіп секторына бақылау ор­нату ойында бар.

«Серік-Голова» қоғамдасқан қыл­мыстық тобы еліміздің оңтүстік облы­с­тарындағы есірткі тасымалы­ мен сау­дасын бақылауға алған­. Басшысы 1995 жылы Сочиде «вор» атағын алған. Қазір есірткіні заңсыз сақтаған және журналист Оралғайша Омаршанованы ұрлаған деген күдікпен қамауда отыр.

«Абрам» қоғамдасқан қыл­мыстық тобының 170-ке жуық мүшесі бар. Жанар-жағармай және есірткі саудасын бақылайды. Басшы­сы – Абрам заңсыз есірткі сақтағаны үшін 3 жылға соттал­ған. Алма­ты бойынша «общакты» ұстайды, түр­мелерге ықпал жүргі­зеді. Ресей­ «ворларымен» тығыз байланыста және солардың қолдауын пай­даланады.

Рэкетпен айналысатын ұйымдасқан қылмыстық топтар алғашында бұрыннан келе жатқан «вор­лар» мен «авторитеттерге» бой бермеген, оларды мойын­да­маған екен. Кейіннен олармен ол­жа бө­лісулеріне тура келген. Өйт­кені Абрам,­ Серік-Голова, Леха Маймыш сияқты «ворлар» өзде­рі­нің ТМД елдері бойынша «әріп­тестері­мен» тығыз байла­ныс­та, солардың көмегін пайдаланады. Ал олар­дың «қолы ұзын», бұ­рыннан қалыптасқан байланыстары бар, әсіресе түр­ме­лерді өз үйлеріндей басқарады. Ұйымдас­қан қылмыстық топ мүшелерінің барлығы дерлік спортпен айналысатын күшті, жүректі бол­ғаны­мен түптің-түбінде істі болып түр­меге түседі. «Ворлар» ық­палын­дағы түрмеде олар­ға еш­қан­дай спорт түрі көмектесе алмайды. Осындай себеппен көптеген ұйымдасқан қыл­мыстық топ мү­шелері келе-келе «ворлар» басқаратын қо­ғам­дас­қан қыл­мыс­тық топтарға ауысқан.

Бүгінгі күндері Алматыда 4 ұйым­дасқан қылмыстық топ тір­кеуде тұр. Олар: «Адамбаев – Нұ­ра­лин» («Рыжий Алмаз»), «Айшуақ – Жантүгел» («Четыре брата»), «Абрам» және «Атаба». Бұлардан басқа қылмыстық әлемнің 27 «ав­торитеті» адамдарымен, «Сайгаки» аталатын қарақшылық шабуыл және тонау­мен айналысатын топ әрекет етеді.

Алматы облысы бойынша «Ры­­­ба­чинские», «Сайдаховцы», «Горцы», «Башка», «Макар», «Шайба», «Кызылжарские», «Жар­­кен­т­ские» аталатын сегіз топ,алты «авторитет» тіркеуде.

Жамбыл облысы бойынша – 6, Оң­түстік Қазақстан облысында – 8, Қы­зылор­да облысында – 6 ұйымдасқан қылмыстық топ құқық қорғаушылар назарында тұр.

Құқық қорғау органдары басшыларының мәлімдеуінше, биылғы жылы ұйымдасқан қылмыстық топтар жасаған 22 қылмыстық­ іс анықталған. Олар Се­рік­-Голова­ мен «вор» статусына үміткер Курка дегенді, олармен қоса Же­тісу аудандық сотынан тал түсте қа­шып кеткен,­ кейін өзін тұтқын­ға алмақ бол­ған үш қарағандылық полицейді пы­шақ­пен жаралаған Арман Мырзамбетовты ұс­та­ған. Оңтүстік аумақтағы «общакты» ұстаушы Оспановты тұтқындаған. Бұдан басқа да қолға түсіп жатқандар жетер­лік. Оларды­ қаржыландырушы 4 нүкте анықталған.

Р. ҚЫДЫР.