Газетіміздің өткен нөмірлерінің бірінде Созақ ауданындағы Ы. Алтынсарин атындағы орта мектепте орын алған дау-дамайға қатыс­ты «Созақта сойқан болған ба?» деген мақала жарияланған болатын. Онда мектеп оқушыларының Премьер-министр Кәрім Мәсімовтың интернеттегі блогына мектеп директорының оқу ісі жөніндегі меңгерушісі Қайрат Сағынтаевтың үстінен шағымданғаны туралы жазылғаны белгілі. Газетіміздің кейінгі нөмірінде біз «Мен баланың басына тепкен емеспін» деген тақырыпта мақала жариялап, онда Қайрат Сағынтаевтың өзінің уәжін берген болатынбыз. Осы мақала жарияланысымен редакциямызға созақтық бірнеше ата-аналар телефон арқылы хабарласып, Қ. Сағынтаевтың шынында да балаларына зәбір көрсететіндігін, егер де оған шара көрілмесе, өздерінің тіпті наразылық шеруін ұйымдастыруға дейін баратындарын білдірді. Біз осы дау-дамайға байланысты аталмыш мектепке арнайы барып, оқушылармен, мектеп мұғалімдерімен және ата-аналармен тілдесуді жөн көрдік.

Осы мақсатта алғашқы кезекте біз Созақ аудандық білім бөліміне бас сұқтық. Білім бөлімінің бастығы Бақыт Жұ­маділ мырзаның өз қызметіне кіріскеніне де екі-үш күн ғана болған екен.

Ы. Алтынсарин мектебіне бізді аудандық білім бөлімінің қызметкері Қалдыкүл Әлім­ханова ертіп барды. Мектеп директоры Кенжеғұл Құрманұлы біздің толық ақпарат алуымызға өзінің қарсы емес екендігін айтты.

Біз мектеп басшысынан Қ. Сағынтаев пен Н. Каренов, Ү. Қожабековалар туралы пікірін сұрадық.

«Аудандағы ең мықты мектеп саналатын біздің мектебіміздің осылай дабыра болғаны өкінішті-ақ, – дейді Кенжеғұл Құрманұлы. – Қайрат университетті, содан кейін магистратураны бітіріп, отбасылы болғаннан кейін біздің мектепке жұмысқа орналасты. Алдымен психолог, кейіннен оқу ісі жөніндегі меңгеруші болды. Өз ісін жақсы атқарады. Қайрат осындай деп бұрын-соңды маған шағым айтып келген мұ­ғалім де, оқушы да болған емес. Тек әлгі шағым жазылардан екі-үш күн бұрын ғана Нұрлан Каренов ұлы Әділжанды Қайрат Сағынтаевтың  ұрғанын айтып кірді. Бірақ ондай ашу-аразды қойыңдар деп екеуін татуластыр­ғанмын.

Нұрлан Каренов те мектепте бірнеше жылдан бері қызмет істейді. Мамандығы – технолог. Өз ісін жақсы меңгерген. Сабағына тиянақты дайындалып келеді. Ұжымда оның пә­лендей жаман мінезін көрген емеспін. Үрзада Қожабекова да мектебіміздің бетке ұстар мұғалімдерінің бірі. Оның оқушылары жоғары көрсеткіштерге қол жеткізіп жүр. Аудан, облыс көлемінде іс-тәжірибесі таратылған білікті ұстаз».

К.Құрманұлы бұл азаматтар туралы осылайша жақсы пікір білдірді. Сосын директор мырза бізбен тілдестіру үшін мектептің информатика пәнінің мұғалімі Ұлжан Түкебаеваны шақыртты. Ол газет бетінен өз аты-жөнін оқып, «Қайраттың мұнысы несі?» деп таңырқағанын да жасырмады. Тіпті осыған байланысты ол Қайраттың үйіне телефон шалып, оның әйеліне: «Қайраттың бұл қай қылығы? Менің қандай қатысым бар бұл іске?» деп реніш білдірген.

Біз осыдан кейін Н. Кареновпен тілдестік. Ол кісі бізге Қайратпен ешқандай бас араздығының жоқ екенін, тіпті үйлері бір бағытта болғандықтан, үнемі Қайратты үйіне дейін өз көлігімен апарып салатындығын айтты. Бірақ ұлы Әділжан Әліпов пен оның сыныптастары Қайраттан таяқ жейтіндіктен, ата-ана ретінде құқық қорғау органдарына шағымданғанын растады.

«Қайрат маған газет бетінде шағымды ұйымдастырушы деп жала жауып отыр, – дейді Н. Каренов. – Мен мектепке кешкісін кірген жоқпын. Сондай-ақ мақалада айтыл­ғандай 6 «ә» сыныбына жетекші де емеспін. Ол менің жұбайым Үрзадаға да жала жапқан. Үрзада 9 «ә» сыныбына жетекші емес. Өзі мектептің оқу ісі жөніндегі меңгерушісі бола тұра, ол кімнің қай сыныпқа жетекші екенін де білмейді. Ол кезде 6«ә» сыныбының сынып жетекшісі Гүлнұр Мырзахметова еді. Мына істен кейін ол сынып жетекшілігінен бас тартты. Қазіргі сынып жетекшілері Гүлвира Бер­кіншиева. Ал 9 «ә» сыныбының жетекшісі Алмас Аштарханов».

Біз тілдескен келесі мұғалім Үрзада Қожабекова болды. «Қайраттың білім деңгейі өте төмен, – дейді ол. – Ол әкесінің арқасында оқу ісінің меңгерушісі болып отыр. Сондықтан оқу ісінің меңгерушісі деген аты ғана. Оның бар жұмысын өзгелер атқарады. Та­бельді Төрегелді Жүнісов деген ағай толтырып береді. Мұғалімдермен дөрекі сөйлеседі. Үлкен-кішіні сыйламайды. Жақында бізге біреулер келіп: «Құқық қорғау органдарына жазған арыздарыңды қайтып алмасаңдар үйлеріңде кісі өлімі болады», – деп те қоқан-лоққы жасады. Әйтеуір балаларымызға кесірі тиіп кетпесе болғаны».

Біз мектептің тәрбие ісі жөніндегі мең­герушісі Есенсары Көшековпен де тілдестік. Ол: «Өз басым Қайраттың артық мінезін байқаған емеспін. Екеуміз екі бөлек кабинетте отырамыз. Нұрлан жайлы да теріс пікір айта алмаймын», – деді.

Бұдан кейін біз мұғалімдер бөлмесіне кіріп, өзге де ұстаздармен тілдесіп отырғанбыз. Бастауыш сыныптарға сабақ беретін бір апай: «Біз жоғары сыныптар арасында болып жат­қан жағдайлардан бейхабармыз», – деп әң­гімеге араласқысы келмегенін білдірді. Екінші ауысымда сабақ беретін бірнеше мұғалімдер келе бастады. Үлкен жастағы бір апай (аты-жөнін көрсетпеуімізді сұранды): «Үйімде қонағым бар еді. Алайда журналистер келіпті дегенге біздің де сөзіміз ескерілер деп әдейі келдім. Айтар сөзімді де жұрттың көзінше айтайын, – деп сөзін бастады. – Мен бір ғана нәрсеге қайранмын. Мектепке құзырлы органдардан қаншама адамдар келіп-кетіп жатыр. Бірақ бірде-бір адам «Бала неге таяқ жеді?» деген басты сұраққа назар аудармады. Бала деген өз құқығын қорғай алмайтын қорғансыз жан ғой. Олардың құқығын үлкендер қорғауға тиіспіз. Олар үлкен адамдарға арқа сүйеп, шағымданды. Одан ешқандай нәтиже болмады. Біз олардан «Сендерді кім ұрды? Неге ұрды?» деп сұраудың орнына «Бұл шағымды ұйымдастырған кім? Бұлай жазуға сендерді кім үгіттеді?» деген сауалдармен жүйкелеріне салмақ салып жатырмыз. Қайрат Сағынтаевтың оқушыларды ұратыны, сабақ үстінде жұмсайтыны, тіпті сабақтан кейін өзінің үйіндегі қам кірпіш тасытқанының бәрі де шындық. Бұл бір күнде бұрқ ете қалған мәселе емес. Бұл бірнеше уақыттан бері балалардың ызасын тудырған нәрсе.

Мысалы, менің ұлымның сыныбында оқи­тын бір бала Қайрат ағайы ұрған кезде қорыққаннан кіші дәретін жіберіп қойған. Балаларды ұрып-соққанын былай қойғанда, ол үлкендерге де кекірейе қарап, менсінбей сөйлейді. Сабақ кестесін дұрыстап ілмегенін ескертке­нім­де ол маған: «Көзің ағарғыр, көзің ағарып кетті ме?!» деп айтқаны бар. Ол жөнінде сол кезде басшылыққа да айтқанмын. Оған куә мұғалімдер жетеді».

Осыдан кейін біз сынып оқушыларымен тілдесуге көштік.

Біз түске дейін 9 «ә» сыныбының Жақсылық Көшекбайтегі, Талғат Есенгелдиев, Ғазиза Жақсыбектегі және Талшын Салмантегі деген оқушыларымен тілдескен болатынбыз. Олардың баршасы да Қайрат Сағынтаевтың өздерін ұратынын, тіпті «тоқсандыққа «екілік» бағамен шыққыларың келмесе, үйге асарға келесіңдер» деп қорқытатынын алға тартты.

Біз сондай-ақ 11 сыныптың қыздарымен, 6 «ә», 7 «ә» сыныбының оқушыларымен де тіл­дес­тік. Олар да Қ. Сағынтаевтың мектепте өздерін ұратынын айтты. Ал 11-сыныптың қыздары бізге: «Қайрат ағай қыздарды ұрмайды. Алайда намысымызға тиетін дөрекі сөздер айтып ұрсады. Ондай сөздерді өз ата-анамыздан естімейміз. Сондықтан оған ренжиміз. Ал біздің сыныптың ұлдарын теуіп ұрады. Оның оқушыларды сабайтынын жұрттың бәрі біледі», – деді.

Сондай-ақ 6«ә» сынып оқушысы Салтанат Есенгелдіден: «Сол күні қорыққаннан талып қалдың ба?» – деп сұрадық. Ол орнынан тұрғанымен ештеңе деп жауап бермеді.

Мектептен шығып, көшеде ата-аналардың бірімен де тілдестік. Өз аты-жөнін атағысы келмеген апа Қайратқа қатысты өте ауыр әңгіме айтты.

Міне, аталған мәселеге байланысты көрген жайт осындай. Алайда істің ақ-қарасы әлі де ашылған жоқ. Құзырлы органдар бұл істі ертерек бітірмесе, мектеп мұғалімдерінің де, оқушылардың да әбден жүйкесі жұқарған сияқты.

Қ. ҚАЛАУОВА.

P.S. Мақала дайындалып жатқанда оны газетке жарияламай-ақ қоюымызды өтініп бірнеше адам хабарласты. Олардың қатарында кеден саласының беделді қызметкері, Қазақ радиосының белді тілшісі де бар. Біз ол кісілердің өтінішін орындай алмағанымыз үшін кешірім өтінеміз. Себебі созақтық оқырмандарымыз бен бір мектептің ұстаздары мен оқушылары өздері айтқан сөздерінің жариялануын газет бетінен күтіп отырғаны анық. Біз үшін оқырман мүддесі қымбат.